,,Gaandeweg bleek er veel belangstelling te zijn voor ons project en we zien dat mensen echt geïnteresseerd raken als je wat kunt vertellen en details kunt laten zien. De geschiedenis komt dan bijna tot leven, ook voor ons team zelf. Zo hebben we tijdens de werkzaamheden kogelgaten ontdekt en een inscriptie op het dak gevonden die we hebben kunnen ontcijferen." 

De werkgroep bestaat uit Patrick Burgers, Henk Kok, Ted Smeding en Roel Zuidhof en de eigenaar van de bunker Gijs Jan en Lucienne Termeer. ,,Zij stonden ons bij met raad en daad", vervolgt Burgers. ,,Soms afremmend als we te grootse en te enthousiaste plannen hadden en dan weer stimulerend om vooral door te gaan. We hebben van heel veel mensen adviezen gehad en ook extra hulp voor het schoonmaken en opknappen, of bijvoorbeeld het gratis ter beschikking stellen van verlichting zoals door LightBoxx.”

De redactie selecteert voor u wekelijks een aantal aansprekende en belangwekkende verhalen uit de regio.

Het artikel gaat verder onder de foto. 


Gerrit Steen

PANTHERHERSTELLUNG Op de achtergrond is uitgebreid onderzoek gedaan naar dit type bunker en waarom dit de enige overgebleven bunker is in Hoevelaken. Want er hebben in onze regio veel meer bunkers gestaan, als onderdeel van een Duitse verdedigingslinie genaamd de ‘Pantherstellung’ die net ten oosten van Amersfoort ook door Leusden loopt. Burgers: ,,We zijn veel te weten gekomen over deze bunker en wat de functie ervan was. Daarbij hebben we ook steun gehad van leden van Stichting Grebbelinie, waarvan Ted Smeding lid is." 

De bunker is van het type Regelbau 707. Dit betekent een standaardconstructie volgens vaste maten en uitvoering. De bunker is op 21 december 1944 voltooid, een haastige klus van drie maanden in slechte weersomstandigheden. De bunker is 9,4 bij 7,7 meter breed en 4,6 meter hoog, met in totaal ruim 600 kubieke meter beton. ,,De vele dwangarbeiders die er aan hebben gewerkt zijn door Organisation Todt aangestuurd. Organisation Todt was een Duitse bouwmaatschappij tijdens het bestaan van een nazi-Duitsland en was met een regiokantoor in Huize Hoevelaken gevestigd.”

KNOOPPUNT Een deel van de Pantherstellung loopt nog via de oude Grebbelinie, vertelt Ted Smeding. ,,De Duitsers waren bang dat de geallieerden via het westen kwamen binnenvallen. Daarom werd er aan het einde van 1944 door duizenden dwangarbeiders heel hard gewerkt aan prikkeldraadversperringen, loopgraven, tankgrachten en dus ook bunkers. De linie eindigde bij Nijkerk aan het IJsselmeer. Hoevelaken was een belangrijk onderdeel van de stelling, omdat het een knooppunt was van wegen en treinverkeer. Men verwachtte er een flinke tankslag, vandaar zoveel bunkers en de zware verdediging. Er staan nu nog drie bunkers in Nijkerk, waarvan één in Hoevelaken. Ze zijn allemaal particulier bezit, maar de bunker aan de Weldammerlaan in Hoevelaken is zo bijzonder omdat de eigenaar, familie Termeer, in overleg met de gemeente Nijkerk, de bunker wilde openstellen.”

In de bunker komen informatieborden te hangen over de geschiedenis van de bunker. ,,Daarop staat wat je allemaal binnen ziet, wat er aan de buitenkant is te zien en hoe de bunker heeft gefunctioneerd, zodat bezoekers ook kunnen begrijpen dat dit niet zomaar een betonnen relict is uit lang geleden, maar een bijzonder gemeentemonument", legt Gijs Jan Termeer uit. 

Het artikel gaat verder onder de foto.


Gerrit Steen

OPENING UITGESTELD Veel festiviteiten zijn uitgesteld in verband met de huidige maatregelen rondom het coronavirus. Patrick Burgers: ,,We hadden graag de opening op zaterdag 18 april gedaan. Alles was voorbereid, maar dat kon dus niet. Nu hopen we  begin september de bunker officieel te kunnen openen. Zodra de coronamaatregelen zijn versoepeld, kan de bunker ook van binnen worden bezocht. De bunker is wel van buiten te bekijken en er staat een tijdelijk informatiebord.”

De bunker is verkeerd gebouwd, want de Canadezen kwamen van de andere kant. Het kanon was nutteloos. 

Op zaterdag 18 april zijn er wel al televisieopnames geweest voor A1regioTV. Roel Zuidhof vertelt dat ze in de werkgroep naast het thema 'erfgoed' ook het educatieve en literaire aspect benadrukken. ,,Daarom hebben we de Nijkerkse stadsdichter Bert Jurling gevraagd een gedicht te schrijven. Bert had eerst helemaal geen idee waar het over ging en kwam eerst kijken. We hebben hem uitgebreid over de bunker verteld, de functie, de bouw, de dikte van de muren en de haast waarmee ze hebben gebouwd. Ook dat de bunker verkeerd is gebouwd, want de Canadezen kwamen van de andere kant, waardoor het kanon nutteloos was. Bert was onder de indruk en heeft een prachtig gedicht geschreven. Dit komt ook in de bunker te hangen. Zo kunnen bezoekers ook stilstaan bij de waanzin van zo’n bouwwerk. Voor leerlingen is het ook een bijzondere plek om meer te horen over de oorlog en zo ook een tastbare plek te zien. Dit educatieve aspect gaan we nog verder uitwerken zodat er bijvoorbeeld een klassenbezoek aan kan worden gekoppeld." 

FIETS- EN WANDELNETWERK Naast de werkgroep die zich bezighoudt met de bunker is er ook een werkgroep die het nieuwe fiets- en wandelnetwerk Ontdek de Plek in Hoevelaken en omstreken heeft opgezet. Max Voskuilen liep al langer met dit idee rond en heeft dat samen met anderen uitgewerkt. ,,Ik wilde een routenetwerk met historische knooppunten en wandel- en fietsroutes in Hoevelaken en omgeving. Samen met Shavonne Korlaar, Patrick Burgers en Roel Zuidhof hebben we een website laten bouwen, www.ontdekdeplek.nl waar routebeschrijvingen en knooppunten die allemaal met de oorlog te maken hebben, zijn opgenomen. We hebben alle knooppunten beschreven en foto’s gemaakt. Je kunt al fietsend of wandelend zelf je route maken met je smartphone en wetenswaardigheden op doen." 

Gedenkwaardige hoogtepunten van de fietsroute zijn o.a. de bunker op de Weldammerlaan, de bomruiming op Park Weldam in 1995, de bomkrater in het Hoevelakense bos, het bevrijdingsmonument dat op 5 mei 2015 is onthuld, Villa Vinkenhoef, de brandende bosvijver bij Huize Hoevelaken en de Joodse begraafplaats in Nijkerkerveen.

Hiermee kunnen we Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken echt op de fiets- en wandelkaart zetten.

Shavonne Korlaar vindt het toerisme ook een belangrijk aspect: ,,Het is niet alleen leuk en leerzaam voor inwoners uit de gemeente Nijkerk maar ook van verder weg. Je kunt makkelijk vanaf station Hoevelaken de route lopen. Als de horeca weer open is, zijn er plekken genoeg om een drankje te nemen zoals bij Sportcafé de Slag in Hoevelaken of ’t Veense Hart in Nijkerkerveen.” In de toekomst hoopt zij op uitbreiding omdat er veel meer aan Ontdek de Plek kan worden toegevoegd, zoals een monumentenroute, een beeldenroute of een gedichtenroute. ,,Hiermee kunnen we Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken echt op de fiets- en wandelkaart zetten.”  

Er zijn gedrukte boekjes met de wandel- en een fietsroute ‘Hoevelaken in de oorlog’, die kosteloos bij VVV in Nijkerk,  de Bruna in Hoevelaken en diverse winkels liggen. Voor de gebruikers van de Bibliotheek in Hoevelaken worden de boekjes in de afhaaltassen met boeken gedaan. Ook bij de bunker zijn de boekjes af te halen zodra die opengesteld is.

door Gerrit Steen

Dit monument lijkt van beton.
Maar kijk eens goed:
Het reuzengewicht,

De brokkelige muren,
Aders van roestig ijzer,
Grove kiezelstenen in zwijgend grijs,
Opgesloten licht.

Zie je nu dat deze bunker van onvermogen is gemaakt?
Van naderend geweld,
Razende onwetendheid en angstige haast?
Het zijn de ons bekende, vertrouwde materialen.
Tijdloos, onverwoestbaar.

Bert Jurling - Stadsdichter Nijkerk

Gerrit Steen
Foto: Gerrit Steen
Gerrit Steen
Foto: Gerrit Steen