Reinier van den Berg, die zich van populair meteoroloog de laatste jaren steeds meer ontwikkelde tot klimaatdeskundige, maakt zich zorgen over wat hij om zich heen ziet gebeuren. ,,In het klimaatakkoord van Parijs (dat door landen wereldwijd in 2015 werd ondertekend) hebben we afgesproken ernaar te streven de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 1,5 graad. We zitten nu op 1,1 à 1,2 graden opwarming. Maar we zien al zulke desastreuze effecten dat we ons moeten afvragen of er niet een schepje bovenop moet in het streven die opwarming te beperken.’’

HITTERECORDS Van den Berg doelt op het ene na het andere hitterecord dat lokaal maar ook wereldwijd wordt gevestigd. Met idiote uitschieters, zoals lokaal 50 graden in Canada, eerder dit jaar. Maar hij wijst ook op de toename van overstromingen (waar we in ons eigen land inmiddels ook over mee kunnen praten) en het vaker voorkomen van sterke, verwoestende categorie 5 orkanen, als gevolg van het opwarmen van het zeewater. ,,En die effecten zijn allemaal aanwijsbaar het gevolg van de wereldwijde temperatuurstijging’’, aldus Van den Berg. 

,,De kern van het probleem is dat de mensheid -we tellen wereldwijd inmiddels 8 miljard mensen- teveel aanspraak maakt op grondstoffen en de natuur’’, doceert Van den Berg. ,,Onze ecologische voetafdruk is te groot.’’ Hij bedoelt daarmee dat de manier waarop de mensheid nu met de aarde omspringt niet houdbaar is. De gevolgen ervan zijn nu al zichtbaar. 

‘BELACHELIJKE IMPACT’ Die 8 miljard mensen zijn op zichzelf niet het probleem, legt Van den Berg uit: ,,Als je het gewicht van alle levende wezens op aarde bij elkaar zou optellen, maakt de mensheid 0,01% van die biomassa uit. Maar we zijn wel in staat om het voortbestaan van die andere 99,99% te bedreigen. We hebben een belachelijke impact op het leven op aarde. Het wordt hoog tijd dat we daar verstandig mee om leren gaan.’’

Het klimaatprobleem, de opwarming van de aarde door teveel broeikasgassen als CO2 in de atmosfeer, noemt Van den Berg overigens maar een deel van het grotere probleem. ,,Het verlies aan biodiversiteit (het verloren gaan van ecosystemen, planten- en diersoorten) is ook een bron van grote zorg. We weten nog veel te weinig van de samenhang tussen planten en dieren in hun leefomgeving en hun invloed daarop. Uit die ketens verdwijnen nu schakels, zonder dat we precies weten wat dat voor gevolgen heeft.’’

We zijn eigenlijk bezig grote hoeveelheden CO2, die ooit door planten zijn vastgelegd, weer in de atmosfeer te pompen

BROEIKASGASSEN De klimaatcrisis -om daar toch maar even de focus op te richten in het kader van de debatavond- wordt in grote lijnen veroorzaakt door de uitstoot van zogeheten ‘broeikasgassen’ die als het ware een deken rond de planeet vormen waaronder het steeds verder dreigt op te warmen. Koolstofdioxide (CO2) komt vrij bij het verbranden van fossiele brandstoffen als kolen, gas en olie. Die ontwikkeling vindt zijn oorsprong globaal in de industriële revolutie toen de mens met uitvindingen als de stoommachine op industriële schaal ging produceren. 

,,We zijn eigenlijk bezig grote hoeveelheden CO2, die ooit door planten zijn vastgelegd, weer in de atmosfeer te pompen’’, legt Van den Berg uit. ,,Miljoenen jaren geleden -denk aan de tijden dat hier dinosaurussen op aarde rondliepen, was het op aarde -ook op onze breedtegraad- veel warmer dan nu. Dat kwam omdat er veel meer CO2 in de atmosfeer zat dan tegenwoordig. Planten zorgden ervoor dat in de loop van de tijd steeds meer CO2 uit de atmosfeer werd gehaald en ‘vastgelegd’.’’

CO2 OPNEMEN Groene planten kunnen CO2 opnemen en omzetten in bruikbare bouwstoffen. Andere organismen profiteren daarvan door planten te eten. Dode vegetatie veranderde in de loop van miljoenen jaren in steenkool, aardolie of gas (al naar gelang de omstandigheden). ,,Daardoor koelde de planeet steeds verder af’’, aldus Van den Berg. Dat proces ging zelfs zover dat we nu leven in een tijdvak waarin perioden van langdurige koude (de zogeheten ijstijden) voorkomen.’’ De laatste ijstijd eindigde zo’n 13.000 jaar geleden. Sindsdien werd het klimaat weer milder. 

Een andere belangrijke bron van broeikasgas is methaan dat vooral via de spijsvertering van rundvee in de atmosfeer terecht komt. ,,Dat gaat wereldwijd ook over enorme hoeveelheden’’, licht Van den Berg toe. ,,Als je het gewicht van de dieren die in de landbouw als vee worden gehouden bij elkaar op zou tellen is dat het dubbele van de biomassa van mensen!’’

BOODSCHAP ,,Als we vegetariër zouden worden zouden we 75% van de beschikbare landbouwgrond niet langer nodig hebben’’, schetst Van den Berg de situatie. ,,Die boodschap en het belang ervan beginnen ook langzaam door te dringen. Maar gaat het allemaal snel genoeg?’’, vraagt hij zich bezorgd af. 

Hij hamert op het belang van goede voorlichting op dit gebied. ,,Communicatie is het fundament voor draagvlak’’, vindt Van den Berg. In dat licht is het wrang dat de landelijke overheid -zoals onlangs bleek- zich om politieke redenen niet wilde branden aan het geven van objectieve voorlichting over de invloed van de vleesconsumptie op het klimaatprobleem. Maar dit even terzijde.

IPCC-RAPPORT Volgens Van den Berg staat de vraag of de opwarming van de aarde (klimaatverandering is van alle tijden, zoals critici uit zekere hoek beweren) door menselijke activiteiten wordt veroorzaakt, sinds de verschijning van het meest recente IPCC-rapport niet langer ter discussie. ,,Aan dat rapport werkte een breed scala aan wetenschappers wereldwijd mee.’’ 

,,Het is zonneklaar’’, zegt Van den Berg: ,,De globale opwarming is één op één te wijten aan menselijke activiteit. Wetenschappelijk is de discussie hierover gesloten. Mensen die nu nog iets anders roepen, verkopen lariekoek.’’


Windmolens en zonnevelden moeten de komende tijd in de behoefte aan duurzame energie gaan voorzien.  Betuwecopters.nl

BALANS IN HET ROOD Maar is het erg dat het klimaat verandert? Zuid-Franse temperaturen in Bergen aan Zee zijn toch niet zo erg? ,,Er zullen ongetwijfeld plekken op aarde zijn waar de klimatologische omstandigheden beter worden, maar wereldwijd staat de balans wat dat betreft diep in het rood’’, vindt Van den Berg. ,,Grote delen van de wereld zullen onbewoonbaar worden door hitte, droogte of juist een teveel aan water. Met alle gevolgen van dien.’’

Hij wijst even op de economische gevolgen van de overstromingsramp die eerder dit jaar delen van ons land, België en Duitsland trof. ,,De kosten worden alleen in Duitsland al geraamd op 30 miljard!’’, aldus Van den Berg. ,,En daar blijft het dus niet bij.’’

WARME GOLFSTROOM De Wageninger maakt zich ook zorgen over de warme golfstroom die onder meer een belangrijke invloed heeft op het milde zeeklimaat dat in ons land overheerst. ,,Zo’n golfstroom kun je zien als een thermostaat van de aarde. Hij zorgt ervoor dat overtollige warmte uit de tropen wordt uitgewisseld met gebieden waar het kouder is. Zo’n golfstroom zou door smelten van ijs op Groenland kunnen vertragen. En wetenschappers denken dat dat nu aan de hand is.’’

Wat de gevolgen van zo’n proces kunnen zijn, weet Van den Berg niet precies. ,,Maar de warmte wordt nog slechter verdeeld over de aarde, waardoor de tropen en gebieden rond de Middellandse Zee verder zullen opwarmen. En verder zal het weer steeds extremer worden. Zelfs als we erin slagen de opwarming van de aarde daadwerkelijk te beperken, zal dat aan de orde zijn.’’

VERARMING VAN HET LANDSCHAP Van den Berg snapt dat de overheid inzet op zonne- en windenergie om op korte termijn in substantiële mate duurzame energie op te wekken. Hij zegt tegelijk ook begrip te hebben voor mensen die ageren tegen windmolens in de achtertuin of enorme zonnevelden in het buitengebied. ,,De prijs daarvoor is verarming van het landschap’’, beaamt Van den Berg. 

Hij onderkent ook het gevaar van handige ondernemers die mogelijkheden zien om grote zonnevelden commercieel te exploiteren. ,,Die bieden boeren een zak geld om op hun grond zonnepanelen neer te zetten. Maar dat kunnen wel investeringsmaatschappijen uit China zijn die geen enkele betrokkenheid bij de omgeving hebben.’’

SAMEN DOEN Hij ziet daarom maar één serieuze oplossing: ,,Betrek als overheid de buurt bij het maken van plannen. Dat wordt steeds belangrijker. Burgers dit soort oplossingen door de strot duwen werkt niet. Evenals dit soort ontwikkelingen aan de markt over te laten. Je moet het met mensen samen doen.’’

Maar er wordt ook wel gedacht aan grote, drijvende zonnevelden van 5 x 5 kilometer op het IJsselmeer

Hij zegt ook de weerstand van mensen tegen windmolens op land te begrijpen. Daarom wil hij de suggestie van actiegroepen als ‘Windalarm’, die pleiten voor meer windenergie van parken op zee, niet bij voorbaat afwijzen. ,,Kijk serieus naar de mogelijkheden die daar nog liggen’’, is zijn advies. ,,Maar er wordt ook wel gedacht aan drijvende zonnevelden op het IJsselmeer. Dan praat je over oppervlakten van 5 x 5 kilometer. Is misschien ook een serieuze alternatieve optie?’’

VRAAGTEKENS ,,Kortom; wind en zon als oplossingen voor de korte termijn? Ja! Maar ga zorgvuldig om met de vraag ‘waar’?’’, vindt Reinier van den Berg. Hij zet überhaupt vraagtekens bij het uitgangspunt van de ‘regionale energiestrategieën’ om lokaal in de behoefte aan duurzame energie te voorzien. ,,Waarom moet Leusden dat probleem per se zelf, binnen de eigen gemeentegrenzen oplossen?’’, vraagt hij zich af. 

,,Kijk nou eens naar groene waterstof’’, gaat Van den Berg verder. ,,Waterstof is een veelbelovende energiedrager, mits duurzaam opgewekt. Maar dat is niet goedkoop. Bij de productie (waarbij water scheikundig wordt gesplitst in waterstof en zuurstof; bij verbranding ontstaat water als afvalproduct) gaat tot wel 70% van de gebruikte energie verloren. Maar waarom gaan we die waterstof niet in Australië maken? Daar is zon in overvloed en daar kun je dus héél goedkoop op een duurzame manier waterstof in overvloed maken! En dan breng je het met een waterstof aangedreven tanker naar Europa.’’

AFVALPROBLEEM Ook de mobiliteit zal een flinke duit in het zakje moeten doen als het gaat om de verduurzaming. Elektrisch rijden bijvoorbeeld. Maar kleefden daar ook geen nadelen aan? Zoals het afvalprobleem van gebruikte accu’s? Van den Berg vindt dat dat argument de ontwikkeling naar meer elektrisch aangedreven vervoer niet in de weg moet staan ,,Kijk eens naar de auto’s die een bedrijf als Tesla maakt. Zo’n accu gaat tegenwoordig 30 jaar mee. Als de levensduur van zo’n auto verstreken is, is 92% (!) recyclebaar.’’

,,Dat ligt anders bij de eerste generaties zonnepanelen’’, gaat Van den Berg verder. ,,Die gaan zo’n 20, 30 jaar mee, maar zijn niet recyclebaar. Die gaan in de shredder. En dat is mijn kritiek; zorg er nou voor dat alles wat je wil maken ook geschikt is voor hergebruik. ‘Designed for recycling’.’’

WERELDWIJDE OPLOSSINGEN ,,We praten over ‘global warming’; opwarming van de héle planeet’’, besluit Reinier van den Berg: ,,Het is dus een probleem van ons allemaal. Ligt het dan dus niet voor de hand om ook met wereldwijde oplossingen te komen? We zullen elkaar moeten helpen om het probleem op te lossen.’’

door Daan Bleuel

Reinier van den Berg: Van meteoroloog tot klimaatwetenschapper

Reinier van den Berg (april 1962) studeerde aan de Wageningen Universiteit en begon zijn professionele loopbaan in het bedrijf MeteoConsult (tegenwoordig MeteoGroup) dat werd opgericht door zijn broer Wim. ,,Ik was de eerste betaalde werknemer’’, zegt hij daarover met een knipoog.

Van den Berg werd -mede dankzij zijn weerrubriek bij RTL4- het publicitaire uithangbord van het bedrijf. Hij is sinds de oprichting van RTL4 aan de commerciële omroep verbonden. In de loop der tijd ging hij ook voor anderen weerberichten maken, zoals voor Omroep Gelderland.

In de jaren die volgden werd Van den Berg steeds vaker als spreker uitgenodigd bij bijeenkomsten. Daarbij verschoof het accent meer en meer in de richting van klimaat en duurzaam ondernemen. Dat leidde ertoe dat Van den Berg zijn baan bij MeteoGroup opzegde en als ZZP’er verder ging.

Reinier van den Berg is verder voorzitter van het bestuur van de stichting ‘Trees Please’, een non-profitorganisatie die zich inzet voor herbebossing en bosaanplantprojecten wereldwijd. En is nauw betrokken bij een innovatieve start-up in recycling van plastic.