Nationaal Monument Kamp Amersfoort herdenkt 80 jaar sinds de overdracht van Kamp Amersfoort aan het Nederlandse Rode Kruis

LEUSDEN/AMERSFOORT Ter gelegenheid van de overdracht van kamp Amersfoort aan het Nederlandse Rode Kruis, precies 80 jaar geleden, vond zaterdagmiddag 19 april een herdenking plaats bij Nationaal Monument Kamp Amersfoort.

Meer dan zeshonderd mensen namen deel aan de herdenking in de buitenlucht, waaronder een oud-gevangene, de Oostenrijkse ambassadeur, de Commissaris van de Koning van de provincie Utrecht, burgemeesters van verschillende gemeentes, vertegenwoordigers van het Nederlandse Rode Kruis, de Politie, en organisaties uit het WO2-veld, en nabestaanden.

BESTEMMINGEN

Het programma stond in het teken van het thema Bestemmingen, dat aansluit bij de actuele tentoonstelling in het museum. Schrijver Roxane van Iperen gaf een toespraak, er was een theatrale verbeelding van het thema Bestemmingen door Victor Lange, muzikale bijdragen uit de Mauthausen Cantate door Hanneke Evink en Juul Beerda, en het gedicht Januari 1943, geschreven door Remco Campert en voorgedragen door Jasmijn de Groen van het jongerenproject Theater Na de Dam. Halverwege vond een herdenkingsmoment plaats met de Taptoe, één minuut stilte en het Wilhelmus.

Micha Bruinvels, directeur van Nationaal Monument Kamp Amersfoort, verwelkomde de aanwezigen en benadrukte het belang van het blijven herdenken van de Tweede Wereldoorlog, 80 jaar na dato:
,,Met het steeds kleiner worden van de eerste generatie oorlogsgetroffenen, wordt een authentieke plek van collectief leed, zoals het voormalige Kamp Amersfoort, steeds belangrijker. Nergens kan zo indringend een brug worden geslagen tussen de bijzondere geschiedenis van deze plek en hedendaagse ontwikkelingen, tussen wat oorlogsgetroffenen toen hebben meegemaakt en wat er tegenwoordig leeft bij jongere generaties en tussen de jaren ’40-’45 en tijdloze maatschappelijke thema’s.”

UITSLUITING EN ONTMENSELIJKING

Er volgde een toespraak door Roxane van Iperen. Haar woorden riepen op tot blijvende herdenking en kritisch zelfonderzoek, waarbij niet alleen het verleden wordt erkend, maar ook de mechanismen van uitsluiting en ontmenselijking in het heden worden herkend. Herdenken is daarom ook een morele opdracht: het beschermen van de fundamenten van menselijkheid — vrijheid, gelijkheid en gerechtigheid.

,,Herdenken is niet alleen eer betonen aan de slachtoffers van toen, en moeite doen een collectief geheugen vorm te geven dat recht doet aan de duizelingwekkende complexiteit van die oorlogsjaren. Maar het is ook een poging om met elkaar te verkennen welke processen kunnen leiden naar zo’n morele afgrond”, benadrukte Roxane van Iperen.

De toespraak maakte duidelijk dat het kwaad niet alleen afkomstig was van ‘de ander’, de nazi’s, maar ook van binnenuit geworteld zat in een functionerend, alledaags systeem. 

,,Geschiedschrijving is in die zin geen doel, maar een middel. Het is een poging het verleden te herstellen, het onbevattelijke persoonlijk te maken of met penseelstreken tot een completer beeld te komen. Het is tenslotte onmogelijk om voor de doden te bidden als je hun namen niet kent. Of zoals Nico Frijda het ooit omschreef: ‘Door te herdenken wordt het verdriet niet kleiner, maar wel zinvoller’.”

(tekst gaat onder foto verder)

Schrijver Roxane van Iperen gaf een toespraak, haar woorden riepen op tot blijvende herdenking en kritisch zelfonderzoek. - Roger Cremers

THEATRALE VERBEELDING

Acteur Victor Lange bracht in een indringende monoloog het perspectief van een gevangene tot leven, met vier ‘bestemmingen’: Mauthausen, Neuengamme, Natzweiler en Zwolle. Zijn performance liet de fysieke en mentale strijd zien om mens te blijven in een systeem dat ontmenselijkte.  

,,De menselijke geest. Is sterk. Ik verbaas mij over de granieten ik. Binnen in mijzelf. Onwrikbaar. Uitgeput. En nog strijdbaar. Ik sta aan. Hoe te overleven. Hoe te ontsnappen. Mijn ogen zijn voortdurend op zoek. Naar opening. Waar dan ook. Hoe dan ook. Mijn zintuigen op hun qui-vive. Qui-vive. Wie leeft. Ontsnappen aan deze plek. Aan de wreedheden, de treiterijen, de sadistische martelingen.” 

“In een boom ritselt iets. Een vogel vliegt op door het gebladerte. Ik hoor de tak zuchtend buigen. Ik hoor alles. Wat zijn adem inhoudt, hoor ik. Wat er komen gaat. Kan ik horen. Zorg dat ze je niet breken. Wees een tak, zucht en buig.” 

(tekst gaat onder foto verder)

Acteur Victor Lange bracht in een indringende monoloog het perspectief van een gevangene tot leven, met vier ‘bestemmingen’. - Roger Cremers

ESSENTIEEL

De herdenking bij Nationaal Monument Kamp Amersfoort blijft een essentieel moment in het jaar om stil te staan bij het verleden, en te verhouden met het heden. Nationaal Monument Kamp Amersfoort blijft zich inzetten om verhalen levend te houden en nieuwe generaties te betrekken bij het herinneren.