Woonwethouder Wim Vos over de woningnood: ‘Leusden kiest voor gematigde groei’

LEUSDEN ,,De gemeente Leusden kiest bij de toekomstige ontwikkeling van de gemeente voor een gematigde, bestendige groei. zonder grootschalige uitbreidingen die niet bij Leusden passen. Maar wel met oog voor wat er om ons heen gebeurt.” Dat antwoordt wethouder Wim Vos (onder meer ruimtelijke ordening) op de vraag hoe Leusden in wil spelen op de woningnood die niet alleen in onze regio een groot probleem is, maar die ook landelijk bestuurders zo langzamerhand tot lichte wanhoop drijft.

door Daan Bleuel

De opstelling van die leidraad voor het bestuurlijk handelen van het Leusdense gemeentebestuur vindt zijn oorsprong in een groot bevolkingsonderzoek naar de toekomst van de gemeente dat in 2017 werd gehouden. ,,Daaruit kwam nadrukkelijk naar voren dat de inwoners groei in een gematigd tempo willen, met behoud van de ruimtelijke kwaliteit die onze woonplaats kenmerkt”, licht Vos toe.

Die ruimtelijke kwaliteit wordt in Leusden gedefinieerd door relatief lage bouwdichtheden (pakweg zo’n 25 woningen per hectare of minder), royaal bemeten openbaar groen en weinig hoogbouw. ‘Groenstedelijk’, zoals Vos dat onder één noemer samenbrengt.

De wethouder ziet in de snel toegenomen urgentie op de woningmarkt geen reden om op toekomstige woningbouwlocaties -zoals Tabaksteeg-Zuid en Achterveld Noordoost- sterk te verdichten of stevig de hoogte in te gaan om meer woningen te kunnen realiseren. Daarin spelen echter ook andere factoren dan alleen het huisvestingsbelang een belangrijke rol.

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

In Maanwijk vonden recentelijk zo’n 120 woningzoekenden een nieuwe woning. - Foto: Daan Bleuel

Zo kennen zowel Tabaksteeg-Zuid, als Achterveld Noordoost uitdagingen als het gaat om de ontsluiting van de nieuw geplande wijken. De verkeersdruk die zou ontstaan als er veel meer woningen worden gebouwd dan nu de bedoeling is (Tabaksteeg-Zuid maximaal 1.000, Achterveld-Noordoost zo’n 175), is dan eenvoudigweg niet goed te verwerken.

EIGEN BEHOEFTE VOOR INWONERS

,,Uiteindelijk bouwen we in belangrijke mate voor de lokale vitaliteit, de eigen behoefte van de inwoners van Leusden”, aldus Vos. ,,En daarnaast een beetje voor de regio. We dragen ons steentje regionaal bij. Maar de grote ontwikkelingen vinden elders plaats.”

Vos doelt op het feit dat regionaal Amersfoort (ruim 11.000) en in mindere mate Nijkerk (3.850 woningen) en Barneveld (bijna 5.400 woningen) zijn aangewezen om het grootste deel van de woningbouwopgave voor de middellange termijn voor hun rekening te nemen.

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

Rond het zorgcentrum Lisidunahof verrees de inbreidingslocatie ‘Hof van Liz’ met appartementen en grondgebonden woningen. - Foto: Daan Bleuel

Dat komt ook door de keuzes die zijn gemaakt ten aanzien van de mobiliteit. Om de groei van het autoverkeer te remmen, is besloten grootschalige uitbreidingen te concentreren rondom bestaande infrastructuur en dan met name spoorverbindingen.Om de woningnood landelijk aan te pakken, kwam toenmalig minister Hugo de Jonge (die tot het inzicht kwam dat de overheid zich weer actief met volkshuisvesting zou moeten gaan bemoeien) met het plan om landelijk voor 2030 zo’n 900.000 nieuwe woningen te realiseren. Zo’n 85.000 daarvan zouden in de provincie Utrecht moeten worden gebouwd, waarvan een slordige 27.000 woningen in de regio Amersfoort.

WOONDEAL

De regio-gemeenten ondertekenden in 2023 een Woondeal met de minister waarin -samen met provincies en woningcorporaties- commitment werd gegeven op die ambitie. Leusden tekende daarbij voor een bescheiden 1.455 woningen tot en met 2030. Amersfoort neemt daarin -met ruim 11.500 woningen- het leeuwendeel voor zijn rekening. Daar steekt het Leusdense aandeel mager bij af. Een deel van de Leusdense opgave is de afgelopen jaren inmiddels gerealiseerd. Sinds 2017 wordt er bijvoorbeeld hard gewerkt aan de transformatie van een deel van het bedrijventerrein De Princenhof tot woonwijk. Een project waar tot op de dag van vandaag nog steeds aan gewerkt wordt. Ook Maanwijk -de meest duurzame wijk tot nu toe- voegde nog eens zo’n 120 woningen aan de voorraad toe.

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

De Kastanjelaan op het voormalige bedrijventerrein De Princenhof werd een wijkje met woningen in het duurdere segment. - Foto: Daan Bleuel

Daarnaast werd ook een aantal inbreidingslocaties (binnenstedelijke ontwikkelingen) gerealiseerd. Zoals de Hof van Liz rond zorginstelling Lisidunahof (ruim honderd woningen) en het project Verborgen Tuinen (zo’n negentig woningen) naast de brandweergarage op de hoek Van der Postlaan/Clarenburg.

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

In het inbreidingsplan ‘Verborgen Tuinen’ in het centrum van Leusden werd -meer dan elders- gekozen voor bouwen in de hoogte. - Foto: Daan Bleuel

In dat project werd -meer dan elders in de gemeente- wel de hoogte als een kwaliteit ingezet). In Achterveld wordt ondertussen hard gewerkt aan de realisatie van de wijk Mastenbroek II, waar uiteindelijk zo’n 120 woningen moeten komen. De eerste woningen zijn inmiddels opgeleverd.

AMBITIE FLINK GEWIJZIGD

De groeiplannen van Leusden, die nu zijn opgenomen in de regionale Woondeal, dateren al van voor de tijd dat er van zo’n overeenkomst sprake was. Leusden wees in 2020 een drietal zoekgebieden aan die zich voor woningbouw van enige omvang lenen. Het ging daarbij om Tabaksteeg-Zuid en twee locaties aan de noordoostelijke en noordwestelijke kant van de kern Achterveld.

Wat opvalt is dat sinds het bekend worden van de eerste plannen, de ambitie op het gebied van aantallen woningen wél fors is gewijzigd. Zo werd er aanvankelijk gesproken over 750 woningen, verdeeld over de drie nieuwe locaties. Inmiddels zijn de ambities voor het gebied Tabaksteeg-Zuid alleen al opgehoogd tot 950, met een uitloop naar bijna 1.000 woningen. Daarmee kan de gemeente dus een substantieel groter deel van de woningzoekenden uitzicht op een woning bieden.

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

Binnenplein in de nieuwe wijk ‘Verborgen Tuinen’. - Foto: Daan Bleuel

Daarbij valt nog aan te tekenen dat een deel van het gebied dat de gemeente als zoekgebied voor Tabaksteeg-Zuid aanwees, voorlopig niet eens ingezet kan worden omdat de eigenaar vooralsnog niet wil verkopen. Desalniettemin rekent de gemeente met een bouwdichtheid die gemiddeld niet hoger zal zijn dan 25 woningen per hectare en daarmee in lijn met wat tot nu toe in Leusden gebruikelijk is.

AANWIJZEN VAN ZOEKGEBIEDEN

,,We zijn als gemeente een actievere rol gaan spelen als het gaat om woningbouw”, vertelt Vos. ,,Tot 2019 voerden we vooral een facilitaire grondpolitiek. Dat wil zeggen dat we pas in actie kwamen, als een projectontwikkelaar met ideeën voor bepaalde locaties bij de gemeente aanklopten.”

,,We voeren tegenwoordig een actieve grondpolitiek. Het aanwijzen van de zoekgebieden voor toekomstige uitbreiding is daarvan een voorbeeld.” De gemeente zette daarbij de Wet Voorkeursrecht Gemeenten (Wvg) in om speculanten op voorhand wind uit de zeilen te nemen. Grondeigenaren in gebieden waarop het voorkeursrecht is gevestigd, mogen voor een bepaalde tijd de grond alleen aan de gemeente aanbieden, als ze willen verkopen. In Achterveld (het kerkdorp heeft met Mastenbroek, Groot-Agteveld, Mastenbroek II en nu weer ‘noordoost’ en ‘noordwest’ de laatste jaren relatief veel nieuwbouwprojecten toegewezen gekregen) speelde de gemeente onder meer bij de ontwikkeling van Mastenbroek II een actieve rol door zelf grondposities te verwerven.

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

Een deel van het bedrijventerrein De Princenhof wordt sinds 2017 omgevormd tot een woonwijk met nieuwgebouwde woningen, maar ook met tot woningen verbouwde kantoorpanden. - Foto: Daan Bleuel

Leusden hanteert als uitgangspunt voor de ontwikkeling van nieuwbouwprojecten grofweg een verdeling waarbij tweederde ‘betaalbaar’ moet zijn (sociale huur, middenhuur en koopwoningen tot pakweg 400.000 euro) en éénderde met prijzen in een hoger segment. ,,We liepen daarmee voorop”, voegt Vos daar niet zonder trots aan toe. ,,Sinds ‘Hugo de Jonge’ is die verdeling ook landelijk beleid, maar in Leusden werkten we al langer volgens dit principe.”

,,We streven er ook naar dat die groepen bij wijze van spreken in één straat wonen. Die veelvormigheid -sociaal en kapitaal bij elkaar- kan naar ons idee helpen om sociale vraagstukken in woonbuurten beter aan te pakken.”

BINNENSTEDELIJK VERDICHT

Vos wijst erop dat Leusden de afgelopen jaren niet alleen maar gekozen heeft voor woningbouw op locaties buiten de bebouwde kommen. ,,We hebben ook binnenstedelijk ‘verdicht’. Kijk maar naar projecten als de Hof van Liz of de Verborgen Tuinen’’, gaat Vos verder. ,,En een deel van voormalig bedrijventerrein De Princenhof is inmiddels ook veranderd in een woonwijk.”

Volgens Vos is dat één van de redenen dat de provincie welwillend heeft meegewerkt aan het mogelijk maken van projecten als Tabaksteeg-zuid, ook als daar bijvoorbeeld de ‘rode contouren’ (de cirkels op provinciale kaarten waarbinnen gebouwd mag worden) moesten worden opgerekt.

Zoals verwacht gaat het ontwikkelen van nieuwe woningbouwlocaties niet vanzelf. Zowel voor Tabaksteeg-Zuid, als voor Achterveld-Noordoost lopen participatietrajecten. Vos: ,,Natuurlijk is het belangrijk om te horen wat mensen ervan vinden en hun ideeën mee te nemen in verdere planvorming. Maar dat het voor sommigen forse consequenties heeft, mag duidelijk zijn. Daar ontkom je niet aan.”

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

Ruim honderd woningen zijn gerealiseerd in ‘Hof van Liz’ in Leusden. - Foto: Daan Bleuel

Vos: ,,Daarom was ik zo blij toen tijdens één van de openbare bijeenkomsten rond de ontwikkeling van Tabaksteeg-Zuid, waar velen in verschillende toonaarden hun bezwaren uitten, ineens een jongen opstond en zei: ‘Maar ik wil graag wonen’. Spijker op zijn kop, want daar gaat het natuurlijk om! En dat geluid hoor je tijdens inspraakbijeenkomsten misschien wel te weinig.”

Gevolg van de huidige problemen op de woningmarkt is dat woningzoekenden uit de randstad hun heil in toenemende mate in de periferie gaan zoeken. Ook in de regio Amersfoort (en dus in Leusden) is die druk inmiddels voelbaar.

LOKALE WONINGZOEKENDEN BESCHERMEN

,,Daar ontkomen we niet aan”, zegt Vos. ,,Maar we willen wel maximaal gebruik maken van de mogelijkheden die de Huisvestingswet biedt om de belangen van lokale woningzoekenden te beschermen.”

Volgens Vos kan de gemeente daarmee maximaal 50 procent van de lokale woningzoekenden in een voorrangspositie manoeuvreren. Eén en ander wordt geregeld in een nieuwe Huisvestingsverordening van de gemeente die waarschijnlijk in juli al van kracht wordt.

Een ander belangrijk punt om rekening mee te houden is dat de provincie vindt dat de ontwikkeling van natuur, recreatief groen, water en landschap -via het programma ‘Groen Groeit Mee’- gelijke tred dient te houden met uitbreiding van bebouwde omgeving. 

Concreet betekent dat er per nieuw gebouwde woning 75 vierkante meter groen in de wijk zelf dient te worden gerealiseerd. Vos: ,,Bij de ontwikkeling van Tabaksteeg-Zuid is het zoveel mogelijk handhaven van de bestaande groenstructuur (houtwallen, bosjes) uitgangspunt bij het maken van de plannen. De aanwezigheid van ‘water’ (zoals de bestaande sloten) zal -meer dan in andere wijken het geval was- als een kwaliteit van de wijk worden beschouwd.”

De bedoeling is om met name in het Langesteeggebied compensatie te bieden voor woningbouw in -onder meer- Tabaksteeg-Zuid. Zoals de plannen er nu uitzien, krijgt stichting De Boom het voortouw bij het ontwikkelen van ‘nieuwe natuur’ in dat gebied.

WONEN EN WERKEN IN BALANS

Verder denkt Vos dat -ook na de uitbreidingen- wonen en werken in Leusden goed in balans zijn. ,,Om dat zo te houden hebben we onlangs wel besloten dat De Horst (het bedrijventerrein aan de noordzijde van Leusden) bestemd blijft voor bedrijvigheid. Daar gaan we dus -anders dan bijvoorbeeld in De Princenhof- geen kantoren ombouwen tot woningen.”

De vraag of Leusden na realisatie van Tabaksteeg-Zuid en de twee bouwlocaties in Achterveld ‘af’ is, beantwoordt hij met een glimlach. ,,Dat is iets voor volgende generaties bestuurders”, zegt hij. ,,Die discussie ga ik niet meer meemaken als wethouder.”

Hij licht wel een tipje van de sluier op. ,,Ik denk dat tegen die tijd sommige wijken een leeftijd bereiken dat je zou moeten gaan nadenken over vormen van stadsvernieuwing. Dat biedt mogelijkheden, zonder dat je meteen weer over nieuwe locaties moet gaan nadenken.”

(Dit bericht werd eerder gepubliceerd op de website en in de app van Nieuwsplein33. Een journalistieke samenwerking tussen De Stad Amersfoort, De Stadsbron en RTV Utrecht).