Verzelfstandiging SRO bracht ook risico van onvoldoende controle

AMERSFOORT/LEUSDEN Als de achterovergedrukte miljoenen bij gebouwenbeheerder SRO niet meer boven water komen, dan draait niet het bedrijf, maar de Amersfoortse belastingbetaler op voor de gevolgen. Het is een rechtstreeks uitvloeisel van de joint venture die de gemeente Amersfoort in het verleden aanging met de verzelfstandigde dienst Sport, Recreatie en Onderwijs.

door Marco Willemse/Nieuwsplein33

Een joint venture komt neer op een samenwerking tussen twee publieke partijen en is een vaak gehanteerde constructie bij de liberalisering van overheidsdiensten. Met het verzelfstandigen van budgetslurpende afdelingen mikken gemeenten, provincies en het Rijk op efficiëntere bedrijfsvoering en minder uitgaven die op de begroting drukken. Het fenomeen, dat de laatste decennia in zwang raakte onder invloed van krimpende overheidsbestedingen, wordt ook aangeduid met de term marktwerking.

DURE TAKEN GEMEENTE AFKOPPELEN

De gemeente Amersfoort vormde in de eerste helft van de jaren 90 geen uitzondering op de trend om dure uitvoerende diensten gedeeltelijk af te koppelen. Na langdurige beraadslaging en een stevig politiek debat tussen voor- en tegenstanders van de verzelfstandiging kwamen de afdelingen SRO (gebouwbeheer) en ROVA (afval) op eigen benen te staan, met de gemeente Amersfoort als enige aandeelhouder en feitelijke eigenaar.

De circa 500 personeelsleden van SRO en ROVA kregen hun ontslag als ambtenaar en traden in dienst van de nieuw opgerichte joint ventures. De omvangrijke operatie verliep zonder al te veel problemen. Het danig afgeslankte ambtelijk apparaat van Amersfoort kon verder met 800 medewerkers.

HET LAATSTE WOORD, MAAR GEEN CONTROLE

Het voornaamste risico dat volgens deskundigen schuilt in een jointventureconstructie zoals bij SRO, is dat van een gebrekkige controle op de financiën en de bedrijfsvoering van een losgezongen dochterbedrijf. Als hoofdaandeelhouder heeft de gemeente Amersfoort weliswaar het laatste woord en beslisrecht, maar zij kan de dagelijkse gang van zaken niet meer van dichtbij controleren zoals vóór de verzelfstandiging wel het geval was.

Het slot op de deur bij SRO is een vijfkoppige onafhankelijke Raad van Commissarissen (RvC). Die zit vijf keer per jaar om tafel met de directie van het bedrijf om de voortgang te bespreken en de boeken in te zien. De commissarissen brengen op hun beurt drie keer per jaar verslag uit aan aandeelhouder gemeente Amersfoort. Wanneer de RvC een probleem signaleert binnen SRO, dient die de gemeente daarvan onmiddellijk op de hoogte te stellen.

WEL KLOKKENLUIDER, GEEN SEINTJE AAN STADSBESTUUR

De laatste afspraak is genegeerd bij de recente verwikkelingen binnen SRO, dat geen verklaring heeft voor een reeks uitgavenposten van in totaal vijf miljoen euro over 2024 en 2025. De RvC werd afgelopen december door een klokkenluider op de hoogte gebracht van de mogelijke misstand, maar stelde het gemeentebestuur pas maanden later, na intern onderzoek, op de hoogte.

Wanneer het verdwenen geld niet meer terug is te halen, zit de eigenaar/aandeelhouder van SRO – in casu de gemeente Amersfoort, oftewel de lokale samenleving – opgezadeld met een verlies van vijf miljoen euro. Tot het openbreken van de gemeentebegroting hoeft het niet te leiden. Daarvoor heeft SRO met zestien miljoen euro genoeg reserves op de rekening staan. Maar minder pijnlijk en verontrustend wordt het er niet van.

Volgende week: SRO is niet in zijn eerste schandaal gestikt.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op de website en in de app van Nieuwsplein33.