Column Marco Bosmans: ‘De Leusden maakte negen ‘succesvolle’ reizen, te weten: Afrikaanse gevangenen inkopen’

Knipoogje: Uitvaart

Heeft u ook zo genoten van die bootjes, de afgelopen week? Ook bij ons stond een bezoek aan Sail Amsterdam gepland, maar dat plan viel door slechte communicatie in het water. Mevrouw Bosmans had zich verheugd op de sale in Amsterdam en wilde na mijn excuus van geen boot meer weten. Ai, geen schuitje varen, wijntje drinken.

Amsterdam ging dus aan mijn neus voorbij, al had ik nog een beetje hoop op de Sail-Out van zondag. Omdat het gevaarte de hoofdstad via vele kanalen zou verlaten, posteerde ik me die middag op de dijk achter de wijk Munnikhove, met een prachtig zicht op het Valleikanaal. Thermoskan en camera bij de hand. De oogst? Slechts twee kano’s.

Het is een beetje gekkigheid natuurlijk, want zelfs uw stukjesschrijver kent de vaarwaardigheid van ons mooie, maar smalle kanaal. Dus met de rivieren, meren en zeeën op grote afstand zou je kunnen zeggen dat Leusden niet zoveel in het water te brokkelen heeft als het gaat om de scheepvaart. Het tegendeel blijkt waar. Zo huist aan de Storkstraat Hiswa-Recron, de ondernemersorganisatie voor watersport en recreatie, terwijl aan het einde van de Hamersveldseweg al zeventig jaar scheepsramen worden gemaakt voor de jachtbouw en beroepsvaart. Hora is een prachtig familiebedrijf, maar met een droge greppel voor de deur hoef je hier geen aanlegsteiger te bouwen.

Tijdens mijn nautisch speurwerk dook ook dat fregat van de Nederlandsche West-Indische Compagnie weer op, De Leusden geheten. Dat heeft met wijntjes drinken niets te maken. Verre van zelfs. Het was Cornelis Bors van Waveren die destijds namens de WIC opdracht gaf tot de bouw. Hij was bestuurder van de stad Amsterdam en daarnaast heer van Leusden, destijds een landgoed in de buurt van Amersfoort. Zo kwam het schip waarschijnlijk aan de naam. In de jaren die volgden maakte De Leusden negen ‘succesvolle’ reizen, te weten: Afrikaanse gevangenen inkopen om op de slavenmarkten van Sint-Eustatius en Suriname te verkopen. In totaal vervoerde De Leusden daarbij 6564 tot slaaf gemaakte Afrikanen, waarvan bijna een kwart de overtocht niet overleefde. Zij stierven aan besmettelijke ziektes.

Eind 1737 kwam het schip in een zware storm terecht. De Leusden maakte water en omdat de bemanning de luiken van het ruim hadden dichtgetimmerd, zijn zo’n zevenhonderd Afrikaanse mannen, vrouwen en kinderen verdronken. Een ‘bedrijfsongeval’, zo schreef de WIC, maar het was de grootste scheepsramp in de Nederlandse maritieme geschiedenis. Het scheepswrak in de Marowijnedelta is nooit gevonden. Het herlezen van deze zwarte bladzijde maakte mij weer even stil. Nou weet ik ook wel dat niemand die nu leeft schuld heeft aan het slavernijverleden, maar laat ons verleden op zijn minst een les zijn voor het heden. Dat de naam Leusden herinnert aan het slavenschip geeft dan ook te denken. Excuses.

Marco Bosmans, bosmans@xmsnet.nl