Het kwaad en de hoop ontmoeten elkaar op schuldige grond

LEUSDEN Het wordt vaak gezegd door diegenen die ooit een concentratiekamp bezochten: het raakt diep, confronteert en kan de kijk op het leven anders maken. Grote woorden, maar de nabestaanden van de omgekomen kampgevangenen uit Leusden en Achterveld kunnen het beamen. Sommigen van hen begonnen woensdag met een opgetrokken beschermlaag aan de reis. Die wordt, misschien tegen wil en dank, inmiddels steeds sneller afgepeld.

door Kees Hoogendijk

Terwijl deze ochtend op donderdag 2 mei vooraan in het bos bij Wöbbelin al kletsend de voorbereidingen getroffen worden voor een officiële herdenking, is verder tussen de bomen de stilte oorverdovend. De deelnemers aan de reis groeten elkaar op deze smalle bospaden alleen met een knikje. Er wordt gehuild. Sommigen pakken elkaar even stevig vast. Tussen de bomen staan markeringen van beton. Geen originele elementen, maar een soort witte pilaren van wat eens de barakken waren. Een bord vertelt over een gebouw met sanitaire voorzieningen. We zien een foto met daarop een lange wasbak en daarnaast talloze levenloze lichamen. Het dwingt tot stilte en de tranen mogen er zijn. Tegenhouden hoeft niet.

Witte pilaren markeren waar eens de barakken waren - Foto: Nieuwsplein33.

In dit kamp, dat niet eens af werd gemaakt en maar tien weken bestond, kende de wreedheid geen grenzen. De omstandigheden waren onbeschrijflijk slecht. Ziektes, smerigheid, uitzichtloosheid en keihard werken. Je bezweek hier van ellende.

Lees ook

Leusdense Angelique legt vandaag een krans voor haar opa in voormalig kamp Wöbbelin

 

Schuldige grond

Daar trekken de vogels zich op deze prachtige lentedag in mei niks van aan. Overal getjilp. Liefhebber van vogels en mede reisgenoot John Spijkerman merkt het op. ,,Ze floten toen ook, alleen waren er geen bomen, vooral veel modder.” Hij verwijst naar de Amersfoortse kunstenaar Armando die als kind vlakbij Kamp Amersfoort woonde. Armando verbaasde zich er altijd over dat de natuur onverstoorbaar was voor dit menselijk leed.Bomen groeiden door, struiken versperden de bospaden. ‘Schuldig landschap’ noemde de kunstenaar het, alsof de bomen er iets aan hadden kunnen doen. “Ze reiken altijd naar de hemel”, vertelt organisator van de reis Henri Schouten een paar uur later bij de herdenking in concentratiekamp Neuengamme. “Want daarboven is de hoop, maar de wortels staan altijd in schuldige grond.”

Stilte tijdens de herdenking in Neuengamme. - Foto: Nieuwsplein33

De delegatie heeft kort daarvoor naar een rake toespraak geluisterd van burgemeester Gerolf Bouwmeester. Bij het centrale monument is speciaal vanwege het bezoek uit Leusden en Achterveld een herdenking georganiseerd. Het monument is immens hoog en groot, net als alles hier massaal lijkt.

Psychische weerstand breken

De gigantische fabrieksruimte bleef na de oorlog bestaan. Waar gevangenen onder andere stenen moesten bakken. Bij aankomst moesten alle persoonlijke bezittingen worden afgegeven. Vervolgens werd al het lichaamshaar afgeschoren en kreeg men een nummer op een zinken plaatje dat om de nek gedragen moest worden.

Ali, Aline en Joke lopen over de plek waar de barakken stonden. - Foto: Nieuwsplein33

De SS probeerde de morele en psychische weerstand van de gevangenen te breken door hen in vernederende omstandigheden te laten leven en werken. Er bleef haast niks bewaard na de oorlog. Sporen moesten vernietigd worden. Wim van Ginkel mag in het archief een administratieboekje onder ogen zien met daarin de naam en sterfdatum van zijn opa. Een bijzonder moment, een officiële erkenning die hij nooit eerder zag.De dodenlijst in dit boekje gaat maar door, pagina na pagina. Bijna industrieel, zoals de manier waarop hier werd gewerkt. Daar moeten de nabestaanden het mee doen. Meer informatie is er niet. De gevangenen mochten niet vermenselijkt worden. Maar ze hebben een naam, een gezicht. Ze hadden een leven. Op deze schuldige grond onder een felle zon wordt wie zij waren besproken, geëerd en verdedigd. Tegen het kwaad, dat lang geleden lijkt, maar om de hoek schuilt. 

Dit artikel kwam tot stand met hulp van Nieuwsplein33, een samenwerking tussen De Stad Amersfoort, De Stadsbron en RTV Utrecht.