Nieuwe wisseltentoonstelling ‘Bestemmingen’ te zien in Kamp Amersfoort

LEUSDEN De nieuwe wisseltentoonstelling ‘Bestemmingen’ is vanaf 18 januari te zien bij Nationaal Monument Kamp Amersfoort. De tentoonstelling gaat over vier locaties waar gevangenen van het Kamp tijdens de Tweede Wereldoorlog naartoe werden getransporteerd. Het gaat om Mauthausen in Oostenrijk, Natzweiler in Frankrijk, Neuengamme in Duitsland en Zwolle. 

Kamp Amersfoort speelde tussen 1941 en 1945 een centrale rol in de doorvoer van gevangenen. Er werden meer dan 30.000 mensen naar 177 verschillende bestemmingen vervoerd in ongeveer 800 transporten. ,,Voor de gevangenen was de dreiging van transport een voortdurende bron van angst en onzekerheid”, geeft het Monument aan. In elk onderdeel van de tentoonstelling worden drie personen uitgelicht, waardoor de bestemmingen waar zij naar vervoerd werden een persoonlijk gezicht krijgen. 

OPENING

Op 16 januari vond de opening plaats. Hierbij waren enkele speciale gasten aanwezig: de ambassadeur van Oostenrijk, Engelbert Theuermann, en mevrouw Brandt-Smid. Zij is de dochter van Bouwe Smid, een van de personen die in de tentoonstelling wordt belicht. 

Theuermann gaf bij de opening een toespraak. ,,Mauthausen behoorde tot de zwaarste categorie concentratiekampen, de vernietigingskampen. Vernietiging door onder andere ondraaglijk zware, gedwongen arbeid in de steengroeven, waar grote brokken graniet via een 186 treden hoge trap – de Todesstiege – naar boven moesten worden gezeuld. Een klein stuk graniet uit het kamp is speciaal hiernaartoe gebracht om u een indruk te geven van het in wezen onschuldige bouwmateriaal dat daar als folter-instrument in de sadistische moordmachine van de nazi’s zijn gruwelijke tol eiste.” 

(de tekst gaat verder na de foto)

Engelbert Theuermann, ambassadeur van Oostenrijk en mevrouw Brandt-Smid. - Bram Petraeus

DIVERSITEIT

Floris van Dijk, hoofd onderzoek Nationaal Monument Kamp Amersfoort, legde uit dat er voor de vier locaties is gekozen omdat ze de diversiteit van de gevangenenpopulatie van Kamp Amersfoort weerspiegelen. Joden, verzetsdeelnemers en dwangarbeiders werden naar deze plekken gedeporteerd. Daarnaast had elk van deze bestemmingen zijn eigen dynamiek en verhaal.

Zo werden vrijwel 392 Joodse gevangenen die naar Mauthausen werden gedeporteerd daar vermoord. In Natzweiler werd de helft van de daar naartoe gestuurde verzetsdeelnemers vermoord onder het Nacht und Nebel-bevel. In Neuengamme werden gevangenen gedwongen tot zware arbeid, wat velen het leven kostte door de erbarmelijke omstandigheden. Zwolle daarentegen toont een lichtpunt in de oorlog: een burgerinitiatief voorzag gevangenen daar van voedsel. Toch zijn ook daar tenminste drie mannen geëxecuteerd. 

VRIJHEID

,,In het herdenkingsjaar 2025, waarin Nederland 80 jaar vrijheid viert, benadrukt de tentoonstelling het belang van vrijheid. Kamp Amersfoort was tijdens de Tweede Wereldoorlog een plaats van vrijheidsbeneming en onrecht, gekenmerkt door honger, mishandeling, dwangarbeid en de voortdurende dreiging van transport. Bestemmingen nodigt bezoekers uit om stil te staan bij deze geschiedenis en te reflecteren op vrijheid in onze eigen tijd”, benadrukte Micha Bruinvels, directeur van Nationaal Monument Kamp Amersfoort in zijn slotwoorden. 

Bestemmingen is ontwikkeld in samenwerking met de Vriendenkringen van Mauthausen, Natzweiler, Neuengamme en de Overijsselacademie en is het gehele jaar 2025 te bezichtigen.