Leusden sluit een bewogen periode af: terugblik op de raadsperiode (deel 1)

LEUSDEN Inwoners mogen op woensdag 18 maart naar de stembus voor een nieuwe gemeenteraad. Daarmee wordt in Leusden één van de meest turbulente raadsperioden van de afgelopen decennia afgesloten. Een periode waarin de gevestigde orde krampachtig zocht naar een manier om de spectaculaire entree van nieuwkomer Lokaal Belangrijk een plekje te geven.

door Daan Bleuel

Mede daarom zullen de afgelopen vier jaar niet de geschiedenis ingaan als de meest productieve. Zeker als dat bijvoorbeeld wordt vergeleken met de prestaties van het college dat tussen 2014 en 2018 de scepter zwaaide. Voor het eerst in de bestuurlijke geschiedenis van Leusden bleven VVD en CDA toen buiten het college, omdat D66 -zij het nipt- als grootste uit de bus kwam. Het college van D66, GroenLinks-PvdA en ChristenUnie-SGP legde een ongekende dadendrang aan de dag.

Dat zal deels te maken hebben gehad met de slagkracht van de bestuurders die aan het roer kwamen (Albert Dragt, Jan Overweg en Erik van Beurden, onder leiding van burgemeester Vermeulen). Maar het valt ook niet uit te sluiten dat tijdsdruk een grote rol speelde: met het besef dat er een grote kans was dat deze linkse coalitie waarschijnlijk niet terug zou keren.

De uitslag in 2022 kwam als een schok en veroorzaakte een politieke aardverschuiving

Desalniettemin werden destijds in korte tijd een nieuwe sporthal op het Burgemeester Buiningpark én een nieuw gemeentehuis (het huidige Huis van Leusden) gerealiseerd. Zaken die vanaf het nulpunt werden opgepakt en in no-time gerealiseerd. Daarnaast kreeg winkelcentrum De Biezenkamp de langverwachte facelift, mede omdat er een eind kwam aan een langslepend conflict met één van de bewoners, die midden in het gebied woonde.Opschudding door nieuwkomerHet huidige college kan niet terugvallen op zulke zichtbare, grote successen. Daarvoor ging de aandacht te veel uit naar de zoektocht naar werkbare verhoudingen in een gemeenteraad die door de kiezer stevig was opgeschud.

Nieuwkomer Lokaal Belangrijk voerde in de aanloop naar de verkiezingen in 2022 succesvol en professioneel campagne, zij het soms op het misleidende af. Onder andere tegen de grote duurzame ambities, waarover de politiek het tot dan toe in grote lijnen met elkaar eens was.

Lees ook deel 2: ‘College Leusden kreeg weerbarstige dossiers voor de kiezen: woningbouw en asielzoekers‘.
Lees ook deel 3: ‘Terugblik politiek Leusden: De Korf en duurzame energie zorgden voor veel deining’

Het ging de nieuwkomer in de Leusdense politiek niet eens zozeer over de duurzame ambities an sich. Maar met name het opwekken van duurzame energie met behulp van reusachtige windturbines en zonneparken op Leusdens grondgebied vond de partij onacceptabel.

De eensgezindheid van de gemeenteraad tot 2022 bleek achteraf een vruchtbare voedingsbodem voor Lokaal Belangrijk. Die razendsnel kon uitgroeien tot een tegenmacht van -voor Leusdense begrippen- ongekende omvang. Je zou kunnen zeggen dat de zittende gemeenteraad -hoewel in het belang van hogere doelstellingen- vergat om oppositie te voeren en door de kiezer op dat punt scherp terechtgewezen werd.

De uitslag kwam als een schok en veroorzaakte een politieke aardverschuiving. Lokaal Belangrijk daverde de raadszaal binnen en bezette 7 van de 23 zetels. Dat ging ten koste van de complete gevestigde orde. Alle andere partijen leverden -en soms fors- in.

GROTE WISSELINGEN

Om moeilijk te verklaren redenen bleef uitgerekend het CDA goeddeels gespaard. De partij leverde slechts één zetel in (was 5, werd 4). En dat ondanks het feit dat de partij vlak voor de verkiezingen grote schade leek op te lopen toen de zittende raadsleden Albert Kramer en Hilde van den Heuvel na een intern conflict bekendmaakten uit de partij te stappen. Ze richtten een nieuwe partij op (Leusden Vooruit), die ook daadwerkelijk twee zetels haalde.

Daar kwam bij dat Lokaal Belangrijk juist in de kern Achterveld veel aanhang bleek te hebben. Achterveld was de afgelopen decennia een waar CDA-bastion. Ook GroenLinks-PvdA leverde ‘slechts’ één zetel in ten opzichte van vier jaar daarvoor. Die constatering is overigens wel iets pijnlijker dan het lijkt omdat er in 2022 twee extra zetels te verdelen vielen (van 21 in 2018 naar 23 in 2022).

Misschien wel de grootste verliezer was de eens zo machtige VVD, die zijn zetelaantal in 2022 zag halveren tot een schamele twee. ChristenUnie-SGP (van 3 naar 2), D66 (van 3 naar 2) en de SP (later Sociaal Leusden) van 2 naar 1 gingen er ook op achteruit.

(Artikel gaat verder onder de afbeelding).

Het college dat na de bestuurscrisis van eind 2022 tot stand kwam met Wim Vos, Marleen Treep, burgemeester Gerolf Bouwmeester, Alexandra Kolkman en Jan Kramer. - Leusder Krant/Daan Bleuel

NIEUWE COALITIE

Het duurde -toen iedereen een beetje van de eerste schrik was bekomen- een maand of twee voordat er een nieuwe coalitie gevormd kon worden. Lokaal Belangrijk nam het voortouw en kreeg steun van CDA en VVD voor een coalitieakkoord op hoofdlijnen, dat de veelzeggende titel ‘Met raad & daad’ kreeg. Het college ging namelijk van start met de ambitie om -met uitzondering van een aantal specifieke onderwerpen- tot een akkoord te komen waar veel partijen achter konden staan.

CDA en VVD zullen -minimaal ten dele- om opportunistische redenen in de coalitie zijn gestapt. Het betekende dat de wethouders Wim Vos (CDA) en Patrick Kiel (VVD) hun karwei in een nieuw college zouden kunnen afmaken. Daarbij kreeg Vos financiën en ruimtelijke ordening toegeschoven en Kiel het sociaal domein en onderwijs.

GroenLinks-PvdA-wethouder Fenneke van der Vegte werd vervangen door de onervaren nieuwkomer Alexandra Kolkman, één van de oprichters van Lokaal Belangrijk. Gezien de inzet bij de verkiezingen was het ook volstrekt logisch dat zij en haar partij zich zouden ontfermen over de duurzaamheidsportefeuille. Om grip te krijgen op de mogelijke ontwikkelingen van wind- en zonneparken op Leusdens grondgebied. En dan vooral om die ontwikkelingen zoveel mogelijk te stoppen.

Het viertal werd half april -meer dan een jaar na de verkiezingen- beëdigd tijdens een raadsvergadering die in een bepaald onvriendelijke sfeer plaatsvond

NIET OP ÉÉN LIJN

In de weken die volgden bleek het echter nog niet zo eenvoudig om coalitie en oppositie op één lijn te krijgen. En dat was wel de inzet van formateur Van Hemmen die voor een ‘hybride vorm van formeren’ koos. Geen dichtgetimmerd coalitieakkoord, maar ook inbreng van alle partijen. Maar wat door de één (de coalitie) werd gezien als een gebaar van goede wil richting de hele gemeenteraad, werd door de anderen (de oppositie) als een belediging opgevat.

Het proces om tot een coalitieakkoord en een raadsagenda te komen verliep uitermate stroef. Een half jaar na de verkiezingen was er nog geen zicht op een concreet resultaat, terwijl de onderlinge verhoudingen tussen oppositie en coalitie als lichtgeraakt en snel geïrriteerd kunnen worden getypeerd.

De bom barstte half december toen fractievoorzitter Carlos Genders (VVD) vlak na het begin van de laatste raadsvergadering voor het kerstreces het woord vroeg en aankondigde dat zijn partij de coalitie zou verlaten. Hij noemde als belangrijkste reden dat de nieuwe wethoudersploeg ‘onvoldoende daadkracht’ toonde.

Hij wees onder meer op de dreiging van de provincie om zelf windturbines te gaan plaatsen, als gemeenten zich weigerden zelf met locaties te komen. Daarmee zou Leusden het risico lopen de regie over het grondgebied van de eigen woonplaats kwijt te raken. Hij vond de opstelling van het college daarin te weinig proactief. Tot en met de breuk, eind 2022, verliepen negen maanden die inhoudelijk nauwelijks productief waren geweest.

OPNIEUW ONDERHANDELEN

Opnieuw was er een formatie nodig. De coalitie van Lokaal Belangrijk en het CDA had met het vertrek van de VVD geen meerderheid meer. Verkenners Wilma de Boer-Leijsma en Bert Blase zetten zich in voor een breed samengesteld college. Zo’n coalitie zou in hun visie idealiter moeten bestaan uit Lokaal Belangrijk, CDA, GroenLinks-PvdA en ChristenUnie-SGP. Dat zou de effectiviteit van het bestuur ten goede komen.

GroenLinks-PvdA vond dat niet evenwichtig genoeg. Zij wilden een coalitie zonder het CDA. Genoeg voor een meerderheid, maar intern meer in balans (7 om 5 zetels). Naar verluidt was het CDA bereid die concessie te doen, maar voor Lokaal Belangrijk was een coalitie zonder die partij juist onbespreekbaar.

Meer nieuws over de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 in Leusden vind je in ons dossier hier.

Er was uiteindelijk een eenmansfractie voor nodig om de vastgelopen situatie te doorbreken, hoewel dat een ongebruikelijke stap vergde. Guus van Ginkel, raadslid voor de Socialistische Partij, zag een unieke kans om te werken aan de realisatie van delen van zijn lokale verkiezingsprogramma. Door toe te treden tot een coalitie kon hij invloed te verwerven bij de vorming van een nieuw college.

GEEN GEMAKKELIJKE PERIODE

Toen bleek dat zijn ideeën geen steun kregen van de eigen partij, stapte Van Ginkel uit de SP en richtte Sociaal Leusden op. Daarmee kreeg hij de handen vrij om toe te treden tot het nieuwe college. Voor een wethouder klopte hij aan bij ChristenUnie-SGP. Zo kwam Marleen Treep in de Leusdense politiek.

Lokaal Belangrijk maakte van de gelegenheid gebruik om -tot onvrede van de oppositie- een vierde wethouder aan te stellen, al was het maar om iets van de verloren tijd in te halen. Met Alexandra Kolkman en debutant Jan Kramer die de partij rekruteerde in West-Friesland, nam Lokaal Belangrijk met twee wethouders zitting in het nieuwe college. (Frank de Wit zou eind september zijn teruggetreden partijgenoot Kolkman vervangen). CDA’er Wim Vos bleef onverstoorbaar (ook hij kreeg kritiek van de oppositie op zijn functioneren) op zijn post.

Het oorspronkelijke viertal werd half april -meer dan een jaar na de verkiezingen- beëdigd tijdens een raadsvergadering die in een bepaald onvriendelijke sfeer plaatsvond. Daarmee werd meteen duidelijk dat ook de drie jaar tot de volgende verkiezingen geen ‘walk in the park’ zouden worden.

(Dit bericht werd eerder gepubliceerd op de website en in de app van Nieuwsplein33. Een journalistieke samenwerking tussen de Leusder Krant, De Stadsbron en RTV Utrecht).