Column Marco Bosmans: ‘De deur staat weer open, opdat wij nooit vergeten’

Knipoogje

Ontbijten aan de Kooikersgracht, lunchen bij De Moespot, dansen op de United Sisters, slenteren over de braderie, spelletjes spelen, fietstocht, lezingen… 80 jaar vrijheid werd alleen in onze gemeente al gevierd met een storm van activisme. Ja, er is zelfs een lookalike van prins Bernhard gespot in Achterveld!

Zouden we in alle vrij- en vrolijkheid toch bijna vergeten dat stilte de storm voorging. Die herdenking op dat plein met dat monument, inderdaad. Nee, niet de Dam in Amsterdam, maar ‘t Erf in Leusden.

MONUMENT

Ik moet eerlijk bekennen dat het me zaterdagmiddag overviel. En enkele dorpsgenoten met mij. Terwijl onwetende, etende Erfgangers zich tegoed deden aan een tosti van Sharon, softijs van Meindert of kibbeling van Willine, ging op het bordes van het Huis van Leusden de oorlog over de tong. Het monument ‘Het Stille Ambtenarenverzet’ -u kent het ongetwijfeld- had een nieuw plekje gekregen. Een verdiende plek, pontificaal op de stoep van het gemeentehuis. Het is namelijk daar waar de verzetters zich op hun beurt als het ware omarmd voelen door de huidige ambtenarij, hun opvolgers.

Ongenodigd schaarde ik me onopvallend op de achterste rij, zodat ik nog net de toespraken meekreeg van de burgemeester, staatssecretaris en kunstenaar. Indrukwekkende woorden, die mij nog bereikten, maar achter mij door de wind werden gebroken en in lucht opgingen. ‘t Erf had geen idee. Het was dezelfde wind die vlagerig en een beetje plagerig speelde met het laken over het kunstwerk, maar dat terzijde.

STILLE VERZETTER

Het verhaal van de stille verzetter op het gemeentehuis kan niet vaak genoeg verteld worden. Het is het verhaal van Karel Brouwer en consorten, dat begon in de zomer van 1942. Brouwer gaf onderdak aan het Joodse bakkersgezin Cohen en regelde, als ervaren gemeenteambtenaar, valse paperassen opdat de Cohens buiten schot bleven.

In de maanden die volgden wist Brouwer zijn fraude te verfijnen en collega’s te betrekken; de ondergrondse TD-groep was een feit. Sterker, binnen twee jaar pleegden ambtenaren op honderden gemeentehuizen en distributiekantoren dit zogenoemde stil verzet. Zo wisten ze vele duizenden Nederlanders aan bonkaarten en ‘veilige’ papieren te helpen. Het leverde Brouwer in 1992 de Yad Vashem-onderscheiding op en twee jaar later het grote kunstwerk. Dit monument herinnert aan de TD-groep die vanuit Leusden voor velen de deur naar de vrijheid openhield. Hulde!

ERFENIS

Terug naar zaterdag. Terug naar ‘t Erf, waar de wind ondertussen grip heeft gekregen op het witte onthullingsdoek. Tape op brons werkt niet. Woesj, als een ware verzetsdaad geeft de natuur (of de geest Brouwer) de staatssecretaris het nakijken. De deur staat weer open, opdat wij nooit vergeten. Je reinste Erfenis.

Vergeet overigens ook de overige Vrijheidsactiviteiten in Achterveld niet, deze week!

Marco Bosmans Reageren?
Mail: bosmans@xmsnet.nl