Gemeentelijke financiën op lange termijn met grote onzekerheden omgeven

LEUSDEN De gemeentelijke financiën zijn de komende jaren met grote onzekerheden omgeven. Dat kan gevolgen hebben voor de ambities van een nieuw college. Die waarschuwing lieten gemeente-ambtenaren dinsdag tijdens het duidingsdebat horen.

door Daan Bleuel

Tot 2025 is er sprake van een rooskleurig beeld. ,,Daarmee kan de raad een comfortabele start maken’’, lieten de financiële experts van de gemeente de partijdelegaties weten. Drastische bezuinigingen zijn daarmee in ieder geval niet op de korte termijn noodzakelijk.

ONZEKERHEDEN Zoals de zaken er nu voorstaan, verandert dat rooskleurige beeld na 2025 echter drastisch. Maar tegelijk zijn de onzekerheden ook groot. ,,De gemeentelijke inkomsten via het Rijk zijn nog onvoorspelbaar’’, hielden de ambtenaren hun gehoor voor. Eén van de ambtenaren die al jaren in het vak meedraait, voegde daaraan toe ‘een situatie als deze nog nooit eerder te hebben meegemaakt’. 

Gemeenten roepen al jaren dat ze voor de uitvoering voor taken op het gebied van bijvoorbeeld de jeugdzorg en de WMO (veel) te weinig vergoed krijgen. Die taken werden jaren geleden vanuit Den Haag naar gemeenten overgeheveld, voor een efficiëntere uitvoering. Gemeenten vinden echter dat het Rijk ze onvoldoende compenseert om die taken financieel dekkend uit te voeren. Dat geld moet nu uit eigen reserves worden bijgepast.

OPSCHALINGSKORTING Een ander Zwaard van Damocles dat al jaren boven het hoofd van (kleine) gemeenten hangt is de zogeheten ‘opschalingskorting’. Minister Plasterk bedacht ooit (in 2015 ten tijde van het kabinet Rutte II) dat gemeenten voor een efficiënte dienstverlening dienden op te schalen naar eenheden van minimaal 100.000 inwoners. Gemeenten die niet aan die norm voldeden zouden daarvoor met minder geld moeten worden bestraft. 

De ironie wil dat het beleid allang werd afgeschaft, maar de financiële maatregel niet. Mede onder invloed van corona werd de kortingsmaatregel de afgelopen jaren ook in de ijskast gezet, maar formeel is de dreiging van zo’n korting nog niet van tafel. 

VOORZICHTIG Die (grote) onzekerheden kunnen belemmerend werken voor gemeentebesturen die nieuw beleid willen ontwikkelen. Met het oog op de onzekerheden zullen behoedzaam opererende colleges voorzichtig zijn met het aangaan van langjarige, structurele nieuwe uitgaven. 

Meer roekeloze bestuurders kunnen ervoor gestraft worden dat de begroting op langere termijn niet meer sluitend te krijgen is. Met forse bezuinigingsopdrachten of onder curatele-stelling tot onwenselijk gevolg.