Burgemeester Bouwmeester bezocht Oekraïne: ‘Indrukwekkend, maar we hebben ook veel geleerd’

LEUSDEN ,,Indrukwekkend.” Zo omschrijft burgemeester Gerolf Bouwmeester zijn ervaringen tijdens een recent werkbezoek aan een land in oorlog: Oekraïne. ,,Maar ik heb ook gemerkt dat mensen het erg waarderen dat je komt”, aldus Bouwmeester.

door Daan Bleuel

Bouwmeester bracht recent -onder meer in gezelschap van zijn ambtgenoot Rob Metz van Soest- een bezoek aan Oekraïne. Dat was voor een conferentie waar bestuurders ervaringen uitwisselden. ,,Wij konden bijvoorbeeld wijzen op het belang van intergemeentelijke samenwerking, iets waar we in ons land ruime ervaring mee hebben”, zegt Bouwmeester. ,,Andersom hebben wij kunnen zien hoe je als lokale overheid een grote crisis kunt managen.’’

Het bezoek stond eerst gepland voor juli, maar dat werd een week van tevoren afgezegd. Door oorlogshandelingen werd het te onveilig geacht. Maar ook de nieuwe datum van vertrek (17 november) bleef tot kort daarvoor onzeker. Bouwmeester: ,,Een week voor we gingen werd Kyiv, waar we zouden verblijven, aangevallen.” Pas drie dagen voor vertrek viel het definitieve besluit dat de reis zou kunnen doorgaan.

Een week voor we gingen werd Kyiv, waar we zouden verblijven, aangevallen

TRAININGEN

De reis was een initiatief van het bureau voor internationale samenwerking van de VNG: VNG International. ,,Tijdens een congres van de VNG raakte ik in gesprek met projectleider Tetiana van Waveren-Valkova”, zegt Bouwmeester. Zij is zelf Oekraïense en van VNG International. “,,k zei ik dat ik me zeer betrokken voel bij de situatie in Oekraïne.” Na deelname aan een aantal bijeenkomsten in Den Haag, leidde dat tot een uitnodiging om met een Nederlandse delegatie naar Oekraïne te gaan.

Het doel van de reis was kennis delen en trainingen geven aan lokale bestuurders, met name over decentrale samenwerking (op het niveau van gemeenten). ,,Maar ook over samenwerking over de grens”, voegt Bouwmeester toe. Hij wijst op reisgenoot Carol van Eert, burgemeester van Rheden, die daar zelf ervaring mee heeft. Achterliggende gedachte is dat Oekraïne moet worden voorbereid op een toekomstig EU-lidmaatschap.

ANGSTIGE MOMENTEN

Bouwmeester verzorgde zelf een workshop ‘spreken in het openbaar’. Oekraïne komt uit de tijd van het Russische communisme. Veel bestuurders zijn daardoor nog niet gewend om mensen te overtuigen door de kracht van het woord, zegt hij. ,,Een man als president Zelensky, met zijn achtergrond als acteur, hoef je op dat punt niets te vertellen. Maar veel andere bestuurders moeten nog leren dat een boodschap in een toespraak waar je prettig naar luistert blijft hangen.”

Het gezelschap maakte ook angstige momenten mee. Een paar keer moesten de Nederlanders de parkeergarage van het hotel opzoeken, als er sprake was van luchtalarm. Eén keer brachten ze er noodgedwongen een hele nacht door.

Oekraïne komt uit de tijd van het Russische communisme. Veel bestuurders zijn daardoor nog niet gewend om mensen te overtuigen door de kracht van het woord

In dergelijke omstandigheden krijgt het woord ‘noodpakket’ (Bouwmeester noemt het een ‘grabbag’) een andere lading. ,,Je hebt powerbanks nodig om je telefoon aan de praat te houden, eten, iets te drinken, wc-papier en een spelletje. Want je hebt geen idee hoe lang het gaat duren.”

BIJZONDERE APP

Hij vertelt over een app (Kyiv digital) die zich van eenvoudige parkeerapp ontwikkelde tot een multi-functioneel platform, dat onder meer waarschuwt als het luchtalarm gaat. ,,Je kan er ook op zien dat er kruisraketten of drones onderweg zijn, alleen weet je niet waar ze neer gaan komen.” De nacht in de schuilkelder bleek het doelwit Ternopil, enkele honderden kilometers naar het westen. Daar werd onder meer een appartementencomplex geraakt, waarbij 24 doden vielen.

Het succes van de lokale app zette Bouwmeester aan het denken. ,,Het begon als een digitaal platform voor gemeentelijk parkeren. Maar het is uitgegroeid tot iets veel breders.” Je kunt er bijvoorbeeld ook geïnformeerd worden over stroomstoringen. 85 procent van de bevolking is aangehaakt.

,,Het is wel iets om serieus over na te denken”, vindt Bouwmeester. Is het een taak van de overheid om zo’n communicatieplatform te faciliteren? ,,Voordeel is dat je niet afhankelijk bent van grote techbedrijven als Meta. Interessante discussie.”

OUDERWETS BETER?

Maar hij leerde meer. Bijvoorbeeld dat ‘ouderwets’ in tijden van crisis ook zo zijn voordelen heeft. Veel elektriciteitsnetwerken en andere infrastructuur zoals de spoorwegen zijn in Oekraïne nog niet gedigitaliseerd. Veel gaat nog handmatig. ,,Maar het blijft daardoor wel werken als er een stroomstoring is. Ook een prikkelende gedachte”, aldus Bouwmeester.

Hetzelfde geldt voor telefoonverkeer, cruciaal in tijden van crisis, zeker voor bestuurders. Mobiele telefoons werken niet meer. ,,Het traditionele netwerk blijft na het uitvallen van de elektriciteit nog wel even werken, maar daarna houdt dat ook op. Misschien moeten we wel naar satelliettelefoons?”

Bouwmeester vertelt over een gedenkwaardig bezoek aan datzelfde Bucha. De Russen pleegden daar in 2022 oorlogsmisdaden

Ook op het gebied van de energie- en warmtevoorziening deed Bouwmeester waardevolle ideeën op. ,,In Oekraïne bouwt men nu kleinere centrales. Een stad als Bucha -een voorstad van Kyiv- wordt straks niet meer door één centrale van energie voorzien, maar door vijf kleinere. Dat maakt de infrastructuur minder kwetsbaar.”

SURREALISTISCH

Bouwmeester vertelt over een gedenkwaardig bezoek aan datzelfde Bucha. De Russen pleegden daar in 2022 oorlogsmisdaden door een bloedbad aan te richten onder de burgerbevolking. De beelden schokten de wereld. ,,Maar de Russen waren daar”, benadrukt Bouwmeester: ,,Dan realiseer je je dat het maar een haar gescheeld had of Kyiv was ingenomen. En dan was Oekraïne gevallen.”

Hij zag daar dat kinderen delen van de dag les kregen in een schuilkelder onder de school. ,,Zodat ze er vast aan gewend zijn op het moment dat het echt nodig is om de kelders op te zoeken.”

Ik heb ervan geleerd dat ik in Leusden vast werk ga maken van het aanwijzen van plekken waar mensen naartoe kunnen in tijden van crisis”, zegt Bouwmeester. ,,En binnen de Veiligheidsregio zal ik erop aandringen dat we ervoor moeten gaan zorgen dat de hulpdiensten in ieder geval kunnen draaien in crisisomstandigheden.”

Hij vond het een bijna surrealistische ervaring om in een stad in oorlogstijd te zijn. ,,Kyiv is een mooie stad. Mensen proberen er zo veel mogelijk hun gang te gaan.” Restaurants zijn er open, het gezelschap werd in de taxi naar het hotel gebracht, het reuzenrad draaide. ,,Tegelijk hoor je overal aggregaten, liggen er zandzakken en is er een avondklok. Het ene moment lijkt alles heel normaal, het andere besef je heel goed dat er een gewapend conflict gaande is.”

(Dit bericht werd eerder gepubliceerd op de website en in de app van Nieuwsplein33. Een journalistieke samenwerking tussen De Stad Amersfoort, De Stadsbron en RTV Utrecht).